مدیریت بهینه سیاست‌های کلان اقتصادی (پولی - ارزی)حلقه‌ی مفقوده درمبارزه با قاچاق کالا و ارز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشکده اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس

2 استادیار دانشکده اقتصاد و حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مزکزی

چکیده

مروری بر سه دهه سیاست­های پولی و ارزی کشور حکایت از آن دارد که ساختار مالی و بودجه‌ای دولت در دهه‌های اخیر به­گونه‌ای مدیریت شده که اقتصاد ایران هر سال با افزایش قابل توجه نقدینگی و درپی­آن با رشد قیمت­ها و به عبارتی تورم همراه بوده است. این وضعیت در دو دهه‎ی نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی که به خاطر محدودیت‌های ارزی شدید اعمال ‌شده، نرخ ارز در بازار آزاد همگام با شاخص قیمت‌ها افزایش می‌یافت، از منظر قاچاق چندان محسوس نبوده است. اما از اوایل دهه‌ی 1380 با اعمال سیاست مدیریت شدید (تثبیت) نرخ ارز،  افزایش نقدینگی و تورم از یک سو و ثبات نسبی نرخ ارز از سوی دیگر سبب شدند که قیمت نسبی کالاهای قابل مبادله به کالاهای غیر قابل مبادله به سود کالاهای قابل مبادله­ی وارداتی و به زیان کالاهای تولید داخل تغییر یابد. این موضوع  ضمن این­که به صنایع داخلی ضربه زد، موجب شد حاشیه‎ی سود واردکنندگان کالاهای قاچاق (واردکنندگان رسمی و غیر رسمی) افزایش یابد. به این ترتیب سیاست اخیر در عمل پدیده­ی قاچاق را به عنوان یکی از معضلات کشور تشدید نموده و بخش قابل توجه دیگری از توان و امکانات کشور را به سمت آن سوق داد.
نتایج مطالعه­ی حاضر حکایت از آن دارد که هر چند طی این مدت، دولت خود را ملزم و مقید به مبارزه با پدیده­ی قاچاق ‌دانسته اما سیاست­های کلان به­ویژه در حوزه­ی پولی و ارزی در جهت تشدید پدیده­ی قاچاق سامان گرفته و در عمل اقدامات بازدارنده در این حوزه را بی­اثر ساخته است. از این‌رو است که می‌توان از این دو بخش (پولی و ارزی) به عنوان حلقه‌ی مفقوده در سیاست#های مبارزه و مدیریت قاچاق کالا و ارز یاد کرد.

کلیدواژه‌ها


اسفندیاری؛‌ علی اصغر و آرش جمال منش، اقتصاد زیرزمینی و تأثیر آن بر اقتصاد ملی، فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، سال دوم،‌ شماره سوم، 1381.

بانک مرکزی ج.ا.ایران (بانک اطلاعات اقتصادی)، www.cbi.ir

براتی، محمد علی و احمد پرخیده،  بازشناسی ماهیت اقتصاد پنهان در ایران: یک رویکرد تجربی، تهران: موسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد، 1384.

خندان، عباس، برآورد شاخص اندازه گیری اقتصاد غیررسمی ایران طی سالهای 86-1350 با تمرکز بر تاثیر فعالیت‌های اختلال زای دولت به روش  EMIMIC، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی شریف، 1388.

ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، معاونت پژوهش، آمار و اطلاعات، بررسی  ارتباط بین نوسانات ارزی و پدیده قاچاق، آبان ماه 1387.

ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، معاونت پژوهش، آمار و اطلاعات، نوسانات نقدینگی در ایران و اثرات آن بر تورم و پدیده  قاچاق، 1387

ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، معاونت پژوهش، آمار و اطلاعات، برداشت از ذخایر ارزی و قاچاق ارز، 1387

صادقی، حسین و علیرضا شکیبایی، فرار مالیاتی و اندازه اقتصاد زیرزمینی ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی نامه مفید، شماره 27، سال هفتم، 1380.

عرب مازار یزدی، علی، اقتصاد سیاه در ایران، موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، چاپ دوم، 1386.

میرمحمدی، سید محمد، محمد علی براتی و احمد پرخیده، بازشناسی ماهیت اقتصاد پنهان در ایران، ‌موسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد، چاپ اول، 1386.

Schneider, F and et al, New Estimates for the Shadow Economies all over the World, International Economic Journal, Vol. 24, No.4,  2010,P; 443–46.